Naukowcy z Icahn School of Medicine at Mount Sinai w Nowym Jorku sprawdzili, jak terapia oparta na uważności wpływa na mózg osób uzależnionych od opioidów. W badaniu z randomizacją osoby, które przeszły program MORE obok leczenia farmakologicznego, inaczej reagowały na obrazy związane z narkotykami, a zmiany w mózgu szły w parze ze słabszym głodem substancji.

Na czym polega terapia MORE

Skrót MORE oznacza Mindfulness-Oriented Recovery Enhancement. To terapia behawioralna, która łączy trzy elementy: trening uważności, poznawczą reinterpretację bodźców (zmianę sposobu, w jaki człowiek postrzega i przeżywa sygnały wywołujące głód) oraz „smakowanie” codziennych przyjemności, czyli świadome zauważanie i docenianie pozytywnych doświadczeń. Celem jest osłabienie wpływu bodźców kojarzonych z narkotykiem i wzmocnienie reakcji na naturalne nagrody. Program opracował Eric L. Garland z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Diego.

Wcześniejsze prace pokazywały, że MORE poprawia wyniki leczenia osób nadużywających opioidów lub uzależnionych od nich. Nie było jednak jasne, jakie mechanizmy w mózgu za tym stoją.

Jak przebiegało badanie

W badaniu wzięło udział 86 osób z zaburzeniem używania opioidów, przebywających w długoterminowym ośrodku stacjonarnym w Nowym Jorku. Wszyscy przyjmowali metadon lub buprenorfinę. Losowo przydzielono ich do ośmiotygodniowego programu MORE albo do wspierającej terapii psychoedukacyjnej, dopasowanej pod względem czasu trwania i formy grupowej.

Przed terapią i po niej wykonano funkcjonalny rezonans magnetyczny (fMRI). Uczestnicy oglądali obrazy związane z narkotykami, naturalne nagrody oraz sceny z filmu „Trainspotting”. Według autorów to pierwsza randomizowana próba kliniczna, w której użyto fMRI do oceny wpływu MORE lub podobnej interwencji opartej na uważności na pracę mózgu w uzależnieniu.

Co zobaczyli badacze

• Gdy uczestnicy mieli reinterpretować obrazy narkotykowe, grupa MORE wykazywała mniejszą aktywność związaną z bodźcami narkotykowymi w bocznej korze przedczołowej niż grupa porównawcza.
• W grupie MORE większe zmiany reakcji na bodźce narkotykowe oraz wzrost aktywności w brzuszno-przyśrodkowej korze przedczołowej podczas oglądania pozytywnych obrazów jedzenia wiązały się z większym spadkiem głodu.
• Podczas oglądania scen filmowych aktywność przyśrodkowej kory przedczołowej była u osób z MORE mniej zsynchronizowana niż w grupie porównawczej, a większy spadek tej synchronizacji łączył się z mniejszym głodem wywoływanym przez sceny.
• Około czterech miesięcy po terapii osoby z grupy MORE miały większy przyrost czasu abstynencji niż uczestnicy terapii porównawczej.

Pierwszy autor badania, Yuefeng Huang, podsumował: „Leki stosowane w zaburzeniu używania opioidów ratują życie, ale nie są zaprojektowane do tego, by przeuczać reakcję mózgu na sygnały wywołujące głód.”

Co to oznacza w praktyce

Warto podkreślić, że MORE badano jako uzupełnienie leczenia substytucyjnego, a nie jego zamiennik. Wyniki sugerują, że psychoterapia może dodatkowo wspierać osoby w trakcie leczenia, ale nie zastępuje metadonu ani buprenorfiny. Badanie jest też stosunkowo niewielkie i przeprowadzono je w jednym typie placówki, więc autorzy zaznaczają potrzebę większych prób z bardziej zróżnicowanymi uczestnikami, w tym z większą liczbą kobiet.

Dla polskiego czytelnika to na razie wiadomość o postępie w badaniach, a nie o nowej dostępnej metodzie. Z opisu nie wynika, czy i kiedy program MORE będzie stosowany w Polsce czy w innych krajach UE. Leczenie substytucyjne metadonem i buprenorfiną jest w Europie uznaną formą terapii, a podejścia psychologiczne, w tym oparte na uważności, bywają dołączane do niej jako wsparcie. Decyzje o terapii zawsze powinny zapadać wspólnie z lekarzem lub terapeutą uzależnień.

Zespół badawczy planuje kolejne kroki: sprawdza, czy transkranialna stymulacja prądem stałym, czyli nieinwazyjna metoda wpływania na aktywność mózgu słabym prądem, może wzmocnić trening reinterpretacji, oraz czy neurofeedback w czasie rzeczywistym pozwoli trenować wspólne reakcje kory przedczołowej zaobserwowane podczas oglądania filmu. Wyniki opublikowano w czasopiśmie JAMA Psychiatry.

Źródło: Medical Xpress – „Mindfulness-based therapy may reshape brain responses to opioid cues during addiction treatment”